>
Pagmakulog
Kasuudma pinalad ako na magdangog sa sakuyang maestra sa
Contemporary asin Indian Philosophy sa seminaryo an sarong
diskurso manunungod sa Ethics of Care ni Carol Gilligan duman sa
Ateneo. Sa pagpabisto saiya ni Fr. Wilmer Tria, an chairperson kan
Philosophy Department ngonyan ki Ma’am Myrna Nocos, binanggit niya
na si Ma’am Myrna sana man an babaying nagtutukdo nin pilosopiya
sa Ateneo sa ngonyan na mga panahon asin tunay man nanggad na
angay an saiyang tutukaron sa paghoron-horon na arog kaidto. An
nasabing pagtiripon pigtulod na mangyari kan Office of Gender
Development kan nasabing unibersidad tanganing pag-oroloyan an mga
bagay-bagay mapapadapit sa mga pag-isip, paghiling asin pagtubod
na matabang tanganing mas lalong mabisto asin mapararom an
satuyang pagintindi sa mga bagay na arog kan gender asin
sexuality.
An pinaka-argumento ni Gilligan susog ki Maam Nocos iyo na an
pagkakaiba kan lalaki asin babayi pag-abot sa mga desisyon moral.
Sinasabi na an mga lalaki minahiling sa hustisya bilang pagtao kan
dapat asin an mga babayi man sa responsibilidad o katungdan bilang
paggibo kan dapat. Dakul an napagorolayan kasu hapon.
Nagsurusurugpon an mga ideya asin iba-ibang paghiling kan isyu an
ipinahayag. Sa kamawotan kong magsurat manunungod sa pagtiripon na
idto, hinapot ko si Ma’am kun ano an masasabi niya sa mga
kahimanwa niyatong nagigin mga caregivers sa manlain-lain na
nasyon. Sinimbag ini ni Ma’am na nin huli ini sa satuyang
kapagtikapoan asin nin huli kan mas pinapaorog kan ibang rasa na
Filipino an mag-ataman sa saindanmg mga gurang asin aki nin huli
ta tootong mainataman an mga Pinoy. An siring na kasimbagan
nagtulod sako na hanapon an tataramon na Bikol para sa “care”.
Asin manlain-lain na kasimbagan an naglaog sa sako— pag-asikaso,
pag-ataman asin an pinakahuri an pagmakulog. Mas pinili ko an
pagmakulog nin huli sa pagiging mayaman kan tataramon asin sa
pagtao nin saro na namang paghiling sa pagmangno sa kapwa tao. Kun
hihilingon an pinaka ugat kan tataramon na pagmakulog sa kapwa iyo
an kulog o pain. Sinabi sako nin sarong amigo na an kulog an
unibersal na tataramon. Naiintindihan kan gabos pag sinabi mo
makulog an boot ko saiya, may makulog sa daghan ko, nakulgan mo
ako, kadakul an nakulgan. Daing mga hapot o imbestigasyon, agap
tulos, asikaso tulos, ataman tulos. Huli man gayod kaini kun kaya
kitang mga Bikolano asin an mga Filipino tataong magmakulog sa
kapwa. An pagbugtak kan sadiri niyato sa sitwasyon kan iba, an
pagsabot sa namamatian kan iba, an pagiging matinios, asin an
pagsapo na gayod kan pinakaboot sabihon kan tataramon na kulog,
inagihan, inaagihan asin aagihan kan lambang saro sa satuya. Pag
nagmakulog ka sa kapwa mo, boot sabihon igwa kang pagmangno,
pakilabot sa saiya. Aram mo kun ano an namamatian nya. Inagihan ta
na an inagihan niya. Sa arog gayod kaining disposisyon kun kaya
mas muya sato an ibang rasa na kuanon kitang mga caregivers.
Minsan an yaya inaako niyang sadiri niyang aki an mg ataman niya.
May pagmakulog siya nin huli bako sana ta siya pigtatawan nin
dakulang sweldo kundi minsan nahihiling niya an saiyang sadiring
mga aki digdi. Siring man an nag-aataman nin sarong gurang na nars
na Filipina, tibaad nahihiling niya man an saiyang sadiring mga
apoon o magurang. Halangkaw an pagmakulog niyato sa kapwa. Hugos
kitang marhay sa satuyang mga ina. An banwaan man nanggad minaikot
sa kapangyarihan kan matriarka.
