Rizalismo
Padanayon Ta
By Atty. Sim Adan
Si Dr. Jose
Rizal, Bayaning numero uno
(Ikatolong Serie)
Kon anoman an kataohan ni Rizal kan siya magin sarong bayani kan
nasyong Pilipinas, iyan seguro nin huli sa saiyang guinicanan na
familya. Kaya dapat tang maaaraman asin sosogon an sendensya kan
familya ni Dr. Jose Protacio Rizal.
An familya ni Rizal nagpoon sa saiyang mga apoon na sa lado kan
saiyang Ama iyo si Domingo Liamco na sarong purong Chino o Intsik
na hale pa sa nasyon kan China; asin sa lado man kan saiyang Ina
an pinakaenot na apoon niya iyo si Eugenio Ursua na guican man sa
bansang Hapon. Kaya si Jose Rizal combinasyon nin dugong Chino
asin Hapon tunay na Asyano alagad man sa linyadang nagsurunod igua
man nin dugong Kastila asin Malay. Kaya sabihon ta na baga na an
sendensiya niya halo-halo sarong tanda na si Rizal sa guinicanan
pa lang, pan-internasyonal na!
Si Domingo Liamco na apoon ni Rizal sa lado kan saiyang ama na si
Francisco Mercado pag abot sa Pilipinas hale sa Chinchew , China
naconvertir tolos sa pagka Cristiano ta nagostohan niya si mga
gawing religioso. Na agom niya saro man na aki nin Chino na
negosyante sa Manila, mayaman asin nag aki sinda nin saro sana na
an ngaran si Francisco asin inadoptar na ninda an apelyedong
Mercado. Iniyo si Francisco Mercado bako pa ine si ama ni Rizal ta
ine apoon niya pa asin naka agom sa saro man na mestisang Intsik
na si Bernarda Monicha na nag aki nin duwang Make si Juan asin si
Clemente Mercado. Si aki nindang si Juan iyo an nagin ama ni
Francisco Mercado na naka agom ki Teodora Alonzo na nagin na mga
magurang ni Jose Rizal.
Sa lado man kan Ina niyang si Teodora Alonzo, ine naguican man ki
Eugenio Ursua, sarong migranteng hale sa bansang Hapon. Na agom ni
Eugenio Ursua an saro man na mestisang Chino na si Benigna alagad
siya may lahing Kastila. Lalo na si Benigna na agom nin sarong may
dugong Kastila na si Manuel de Quintos. An aki nindang si Brigida
de Quintos na agom ni Lorenzo Alberto Alonzo na iyo na an si ama
ni Teodora Alonzo na ina ni Jose Rizal.
Mababatid niato digde sa pagsosog kan familyang guinicanan ni Jose
Rizal na sa duwang lado (sa ama asin sa ina niya), haros mga
Asyano, Intsik saka Hapon, Malayo; kadikit sana an lahing Kastila;
kaya man si Rizal hababa an estatura asin lahi talagang Asyano.
Sa liderato sa comunidad asin sa kaugalian asin pagkatao, an
guinicanan ni Rizal sa parehong lado, sa ama man o sa ina, haros
gabos sinda nagin marhay na lider nin banuaan. Mala ngani ta poon
pa sa enot na Francisco Mercado, saro siyang nagin Alkade kan
banuaan na Binyang asin kakampi kan mga kasaraditan laban sa mga
Fraile asin mang aaping mga dayuhan. Siring man sa lado kan Ina
niya, si Manual de Quintos asin si Alberto Alonzo pareho nagin
Alkalde Mayor kan saindang banwaan. Si Ama niyang si Francisco
Mercado nagin bantog na Paraoma, mahiwas si kadagaan na
kinukultibar niya asin dakol si ani kaya maykaya sa buhay si mga
magurang niya. Si Teodora Alonzo na ina ni Rizal, afuera kan
guican sa familyang maykaya, halangkaw an saiyang inadalan,
graduado nin kolehiyo asin sabi ngani ni Rizal sa mga surat niya
sa amigo niyang taga Europa na si Ferdinand Blumentritt, an
saiyang ina “experto sa siyensya asin sa artes, bakong ordinaryong
babae, may dunong asin may talento.”
Kaya man seguro masasabi ta sa enot pa, na si Rizal may dakulang
minana sa saiyang mga apoon asin magurang sa liderato asin sa
dunong na iyo an dahilan na siya nagin sarong tao na pano nin
matanos na principio asin maykakayahan magpa arog bilang isang
magaling na lider nin comunidad, may dunong na pambira na
iguinalang kan saiyang mga pag iribang dayuhan na estudyante asin
mga profesyonal.
Saen nag guican an ngaran niyang Rizal? Si magurang niya mga
Mercado sa ama asin sa ina Alonzo. An Rizal nagpoon sa ama niyang
si Francisco Mercado dahil sa pagigin magaling asin progresibong
paratanom nin mahiwas na omahon, guinaranan siyang RIZAL, sa
tataramon guican sa Kastila, na “ RICIAL” na an gustong sabihon sa
English, “GREEN FIELDS” o mga berdeng tatanoman, mahiwas na
kaomahan. Kaya nagmakot sainda an ngaran na RIZAL na iyo nang
minana si mga aki nindang ONSE (11) saro kaiyan ika pito ( 7th )
iyo si Jose Rizal.
Ngangaranan ta digde si mga tugang ni Rizal asin an saindang taon
ikinamundag asin pagkagadan.
1. Salvacion (1850-1913)
2. Paciano(1851-1930)
3. Narcisa (1853-1 887)
4. Olimpia (1855-1 887)
5. Lucia (1857-1919)
6. Maria (1859- 1945
7. Jose (1861 -1896)
8. Concepcion (1862-1 865)
9. Josefa (1865-1 945)
10. Trinidad (1868-1951)
11. Soledad (1870-1929)
Sa mga nasurat ta digde tungkol sa familya ni Rizal bilog na sa
isip kan gabos an retrato kan saiyang guinicanan na familya alagad
papadagos ta sa huri an pag adal sa agui-agui kan saiyang familya.
