> An
kultura kan mall sa Naga
Binabago an lawog kan Naga kan pag-abot kan mga bagong malls na
pinapatindog sa mga panahon na ini. Para sa kadaklan sintomas ini
nin dakulang pag-asenso sa syudad. Alagad minsan arog kaiyan an
nangyayari, dai pa nanggad nauuntok an kadaklan sa pag-abot kan
dakulang SM ni Henry Sy a Bikol. Kun ini mapangyari sa panahon kan
administrasyon ni Robredo, saro ini sa pweding magiromdoman kan
mga tawo sa saiya. An SM ngani an sa paghiling kong tunay na
sukulan kan iba, kun progreso man sana an pag-oorolayan. Mantang
mayo kitang SM digdi sa satuya, yaon naman an E Mall asin an
Avenue Square, an LCC asin an ALDP. Pirit na kitang makuntento sa
mga ini. Alagad aram ko na dai mauuntok an kadaklan hanggat dai pa
namamati an lipot na dara kan air conditioning unit kan SM. Para
sa mga siring ta na yaon sa probinsya, lihis na sa kadaklan sa
satuya an pagbitbit kan hanggan-tuhod na lata nin biskwit kun
minapuli, yaon na kita sa panahon nin pagduman sa Megamall kun
mapa-Manila asin kun pira sa mga artista an satuyang nahiling
duman. Siring na binago kan SM asin iba pang darakulang kompanya
an lawog kan Manila, ini man an mangyayari sa satuya sa pag-abot
kan sirng na mga bagay.
May pagtubod ako na pag-abot kan mga malls sarong pagpahiling kan
dai maibitaran na pag-abot kan globalisasyon. Mala ngani,
hinihiling ko an mga malls bilang mga bagong global villages kun
saen nagkakaigwa nin transaksyon an manlain-lain na impluwensya
asin pwersa kultural. Kadaklan sa mga mababakal sa malls na ini
produkto sa luwas kan Bikol, sa luwas kan Pilipinas. Kun
hihilingon saro sanang tindahan nin mga Bikol items an mahihiling
sa LCC, asin pirang tindahan na saradit sa food court an nagluluto
nin putaheng Bikol. Masasabi man na pinasadit kan mga malls an
istruktura kan heyograpiya ta kun hihilingon si mga dating paninda
na kaidto mababakal mo sa Baguio, yaon naman sa LCC. Yaon na si
Barrel Man sa LCC. Dai mo na kinakaipuhan na magduman sa Baguio
nin Barrel Man duman tanganing ipang-regalo mo digdi.
Mantang pinapasadit kaini an espasyo asin oras nin komersyo, an
mga malls man sarong dakulang pwersa na pweding hamilon an sarong
kultura kan saiyang kinatutugdokan. Bilang sarong nasyon na
nagsasakit pa kan buntal kan kolonyalismo asin an pagkalingaw sa
sadiring pagkamidbid, pweding hamilon kan dakulang pwersa sa luwas
an naghihingowa kutang pagmidbid sa sadiri. Mantang hinihingowa
niyatong magsalingoy asin maghimo nin sadiring agimad-mad, an mga
malls pwedi magdara nin dakulang sulog nin kariribongan. Daing
maraot ini sa enot na paghiling nin huli ta pinatubod na kita na
an malls, signos nin pag-asenso, alagad dai man niyato maiwasan
isipon na minsan an mga kapitalista pa man giraray an
nanginginabang asin mas lalo kaining pigpapakusog an paggibo nin
mga bagong pangangaipohan. Dai ako uyon sa cultural stagnation,
alagad dai ngona kita magpara’ako kan mga bagay sa luwas mantang
dai pa malinaw sato kun ano an satuyang mga katuyohan asin
pagmawot bilang sarong banwaan. Sabay sa pag-abot kan mga malls,
dakula an sakuyang pagtubod na gabos na ini hinihimo sana
tanganing malingawan niyato an tunay na nangyayari sa kapalibotan.
Makatakot para sa mga kapitalista an magkapital kun pag-oolayan an
kultura nin huli ta pwedi ining magtaong kusog asin magribok sa
toninong na sulog kan opresyon. Ini an panahon na an mga aki kan
Bikol dai na gayod makakamidbid kun an kalingking, imbes mas aram
ninda kun ano an French fries.
