RIZALISMO
PADANAYON TA!
Atty. Sim Adan
Si Dr. Jose Rizal, Bayaning numero uno
(Ikaduwang Serie)
An Tema ta ngonian nsa semana iyo an: “ANO TA SI RIZAL AN SARONG
PAMBANSANG BAYANI?” Sabi sa mga kasuratan kan haros gabos na mga
Tagasurat kan Buhya ni Dr. Jose Rizal si Rizal daan kan nabubuhay
pa siya, si mga hirohiro niya namamasdan na kan gabos na siya
magigin sarong heroe o bayani. Sa gabos niyang gawi, sa mga
kasuratan niya, si mga pakiolay niya, mga pansadiring pagrecord
niya kan guiboguibo niya aroaldaw (diary) nahalata o lantad nang
gayo sa pagmasid kan gabos na siya sarong magigin bayani nin
banwaan. Sabi ngani kaiyan garo baga iguinuhit na niya an buhay
niya na magin sarong Heroe Pilipino. “He had cut his life to be a
Martyr and a Hero”!
Sarong magpatotoo kan siring na pagtobod, iyo an kan sadit pa
siyang aki, kan nagkakawat siya kaiba an mga tugang niya sa natad
ninda sa Calamba; namasdan kan si mga tugang niyang matoa na so
Jose Naghuhugis nin sarong estatua ni Napoleon Bonaparte sa paagui
nin laboy (clay). Si Napoleon baga sarong sadit sanang lalake
alagad naguin famosong guererong General sa Europa na napasoko
asin naka okupar nin mahiwas na kahadian para sa saiyang bansa.
Tinokso si Rizal kan si mga tugang niya na an iniidolo daa niya an
mga saradit na tao na arog man saiya. An simbag ni Rizal. “hala
sigue kamo sabihon na nindo an gabos na gusto nindo Pero tandaan
nindo na sa maabot na aldaw, ipapatindog an sakong momumento sa
gabos na lugar.
Garo baga profetang sinabi ni Rizal na siya magigin heroe na
guiguibohan nin mga monumento asin ini ngani nagin totoo ta lakop
mananggad an napatindog na mga monumento para saiya, bako sanang
digdi Sa Pilipinas kundi sa ibang rona sa mundo! Sabi pa ngani
kaiyan si Rizal daa puede kuta na anbuhay pa lampas kan 1896 asin
naghaloy pa siya sa kinaban kun naghale kuta na siya sa Pilipinas
asin dai nakiaram sa politika digdi asin siya nagpadanay nang
magerok sa ibang bansa, arog baga sa Hongkong na nagpadagos
pagiging doctro sa mata arog kan mga dalubhasa ta ngonian na
matatag an buhay sa ibang bansa. Pero masasabi ta gisugro na may
panata talaga si Rizal na magpakagadan Bakong sa ordinariong
helang, bakong sarong soldado Sa Guerra o labanan, kundi siya
siguro may pangako na hanapon an katalingkasan, katoninongan asin
hustisya asin mahali sa kaoripnan kan mga mabangis na mga
tagasakop kan satuyang banwaan. Kaya ngani siya naghalat na magin
MARTIR SA BAGUMBAYAN, asin otobon an saiyang banal na paninindogan
na makabayan.
Minsan sa aktwal na panahon na nakaatubang na siya sa mga mabadil
saiya nakagapos na, dai makadulag, si pulso niya normal, daing
takot, daing handal, na kon sa ibang tao gayod na bakong si Rizal,
dismayado na sa takot na sierto na niyang kagadanan, malungsi na
mayo nang dugo, naghihibi, nakikimaherak na dai siya gadanon;
alagad si Rizal mayong takot, handal man asin an pakiolay lang
niya badilon siyang naka atubang bakong nakatalikod, sarong horot
niyang dai tinawan lugar, alagad pagtumba niya nagbaliktad,
nagtiyaya, inatubang an sinag kan aldaw.
Saro pang testimonya na si Rizal talagang laan na magpakabayani
iyo nin huli ta kan siya nakakamasid na siya talaga ipapadakop
asin sierto nang ipapagadan kan si mga Kastila, nagwalat siya nin
selyadong surat sa amigo niyang taga Portugal sa Europa, na an
togon niya sa sobre nagsasabi na “bukason lang asin ipublikar ini
kon ako gadan na”. Asin kan siya ipagadan na nanggad pagbuksi kan
si surat nag papaliwanag palan Sa saiyang mga kababayang Pilipino
na kaya siya nagbalik sa Pilipinas nganing maipaheling sa bilog na
kinaban na an Pilipino daing takot asin tataong magdolot kan
saiyang buhay para sa saiyang banwaan.
Oya an kompletong kabilogan kan saiyang surat na idto an
kompletong kabilogan kan saiyang surat na idto: Sabi ni Rizal,
“Aram ko mga kababayan na an futuro kan satong bansa mina ikot sa
sakong buhay ngonian. Na sa kagadanan ko na; dakol an ma oogma
asin dakol na ngani an nagmamawot na ako taposon na. ano an
maguiguinibo ko? An konsiyensa ko nangingibabaw sa kagabsan. May
obligasyon ako sa mga kafamilya ko na labis ng nasasakitan; mga
inagrangay kan mga magurang ko dai na matiosan; pero ngani aram ko
na an kagadanan ko iyo man makakapabalik sainda sa dagang tinubuan
asin katoninongan sa gabos na lugar na saindang ineerokan. Sa
gabos kaiyan gusto ko na ipaheling sa mga taong ining banyaga na
winawaraan kita kan gawi na magmahal sa sadiring banwaan; alagad
kitang mga Pilipino tataong magpagadan sa ngaran kan satong
pagtobod asin kaisipan. Ano daa an sirve kan satong buhay kon iyan
dai ta lng ikadolto sa pagkamoot kan satong dagang tinuboan asin
iatang sa satong mga Mahal sa buhay.
Sinbi man ni Rizal sa surat niyang idto, na bako lang man siya an
harigue nin banwaan. Puede siyang itumba asin may mga dakol pang
mabangon na mapadagos kan Saiyang pinoonan na krusadang
pangkatalingkasan. Sa gabos na panahon minahal niya an banwaan,
sabi niya, asin segurado siya na mamahalon niya siya sagkod na
mapatod an saiyang guininhawa. Anuman an kaabtan kan buhay niya,
magagadan siya na mahal siya asin mawot na magbanaag an aurora nin
katalingkasan sa bansa niyang Pilipinas.
Bilog na an satuyang pagtubod, kon siring mga tugang, na si Dr.
Jose P. Rizal an tunay asin NUMERO UNONG BAYANI kan satong Banwaan
na Pilipinas! Mabuhay si Gat Jose Rizal!
