Vol. XXVI No. 39 | March 11, 2010 | Home | | Ad Rates | | Archives | | Feedback | | Why Read BM | | About Us |
 
Enhanced by Google.com




Poetika asin Pulitika

Kan nakaaging Philosophy Week sa Ateneo kan huring semana kan bulan na Enero 2010, nagkaigwa nin manlain-lain na diskurso mapapadapit sa kamugtakan kan pulitika sa satuyang nasyon. Manlain-lain na papel an binasa tanganing riparohon an kamugtakan niyato bilang sarong estado. May mga kapahayagan na binutusan an mga tagapagtaram tanganing orog na mariparo, orog na matawan nin espasyo an mga diskurso na nagtatao nin sarong kapaliwanagan, suhay asin tumang sa kun ano an pinapatubod satuya kan mga yaon sa pwesto. Kun pano kita pigbubulag kan mga pasali kan mga pulitiko na ngonyan yaon na naman sa satuyang mga nga-ngaan tanganing ilusyonan kitang botohan sinda o kun dai man an saindang benindisyonan. 
         Sarong importanteng okasyon na nagbukas kan Philosophy Week 2010, iyo an Harampangan, kun saen anom na parasurat, kritiko asin historyador an nagpahayag kan saindang poetika asin pulitika nin pagsurat. An poetika iyo idtong proseso na saiyang inaagihan tanganing mahaman an saiyang mga akda. An pulitika digdi bako kun pano nasasabotan kan kadaklan satuya kun ano an buot sabihon kan pulitika. An pulitika digdi iyo an pinaghahalian, an mga impluwensya nagkokondisyon sa parasurat tanganing surugon, kalabanon, amponon asin rangahon an siring na isyu na pwede niyang ibali sa saiyang adbokasiya bilang parasurat. Siring kan ginigibo ni Vic Nierva asin kan dakul na mga kaibahan na nagkokontra sa pagpapadagos kan pagpatugdok kan Lupi-Cabusao Dam. Ki Vic, an rawitdawit pwedeng magin tingog nin pakikilaban kun an nagungurog na diskurso iyo na sana an diskurso kan mga nasa poder. An kritikong si Paz Verdades Santos, nagpadara kan siayang papel na binasa sa okasyon na
        ini na nagdidiskurso kan pagsurat niya bilang sarong babayi na nilalaban pa man giraray an saiyang patriarkiya na nagpapatubod na an mga obra kan mga lalaki sana an masasabing literatura. Bagay na pigpapahimutikan na ni Dr. Santos sa panahon na ini orog na sa nagdadakul na mga parasurat na babayeng Bikolnon.
         Ining pulitikal na aspektong pigsasabi ko, dai gayod ini kayang masabotan kan tawong nabubuhay sana sa paghanap ki tsismis sa Naga man ini o kun sain. Nin huli ta an mga komentarista sa satuya digdi sa Naga o sa ibang parte gayod kan satuyang nasyon, mga midbid na paratadok, mga garapata na nakakaulakit asin nakatugpa sa mga ayam na siring sa garapata mga parasitiko man. Sa madaling sabi, dai ini kayang saboton kan mga tawong puros hangaw, kan mga langaw na yaon sa atubangan kan mga mikropono sa mga radio sations na kapot kan mga pulitiko. Kun kaya, arog kaini kadakul asin kadakula an a’ngat sa mga paratukdo sa akademya, na orog na pangatamanon asin dai magadan an diskurso na pigsusugong kan popular na media partikular kan magkapirang estasyon nin radyo sa Naga.  Sinabi ko na ini sa nakaagi kong kolum sa dyaryong ini, na kun may duwang poder na nagpapadalagan asin nagpoporma kan opinsyon, kan pag-isip, kan kadakalan satuya digdi sa ronang ini, iyo an radyo asin an kampanaryo. Alagad dai na sana mababanga ini sa duwa, ta naglalaog na an akademya bilang sarong espasyo tanganing an diskurso dai sana mapagbanga sa duwa. Nganing dai sana kita magbanga sa kasurog asin kun siisay an daog. Nganing an pag-isip ta bako sanang siring kan sistema kan bulangan. Kaya, hiningowa kan Departamento kan Pilosopiya, na magbukas nin mga tema na magpag-oolayan asin saro na ngani ini—An poetika asin pulitika kan mga parasurat. Kontraryo sa pigsasabi na an okasyon kan Philosophy Week nagin pasugmadan tanganing ibuntog sa mga kasalan asin mayong datang pagtuyaw an lokal na gobyerno kan Naga. 
         An pagbukas kan okasyon kan Philosophy Week kaibahan an mga parasurat sa Bikol, nagpapahiling kan mahiwas na lakdang na muyang gibohon kan akademya siring kan Ateneo. Nin huli ta an mga parasurat na ini naghahali man sa manlain-lain na tradisyon asin pulitika alagad binubugkos kan odok na pagmakulog sa kultura, sa tataramon na Bikolnon. Dai maiibitaran na sa pagpuon na maghorop-horop asin magsurat na an eksperinsya kan pagtuyaw, kan pagriparo, gumikan sa kun sain naghahali an parasurat man na ini, kritiko o historyador.
         Ta an gabos na akda, sinusurat man ini, o pigpapahiling, pigpapadangog may pulitikal na dimensyon. An kada parasurat may sadiring pigbibiklad na pulitika na saying pighahalian. Buot sabihon, may pinapaboran, may inuulang an kada parasurat asin dai nangangahulugan na sarong tawo sana ini. May mga nagsusurat nin huli ta piglalabanan kaini an sistema kan corrupt na sistema nin gobyerno, arog ninda Rizal buda Bonifacio.
         May nagsusurat nin huli ta pigtatawan kaining pagpapahalaga an tataramon mismo. Arog kan mga parasurat sa Bikol ngonyan na naghihingowang magsurat sa mga tataramon kan rehiyon. May mga nagsusurat tanganing balukaton an sadiri, saboton, linawon an mga pangayayari sa personal buhay. May mga nagsusurat nin huli ta an pagsurat minsan pribado, parating may pigsusungko, pigdudulok na iba, sa kapwa. Asin an kada akto nin pagsurat, puon sa kun ano an susuraton, saen na tataramon susuraton, asin para ki’say an susuraton, ini gabos pigkokondisyon kan pulitika kan parasurat.  
        Alagad, an pulitikang ini na nagtutulod sa parasurat pwedeng gamiton sa karigsokan, pwedeng gibohon tanganing raoton an ibang buhay, tanganing raoton an kinaban. An parasurat siring sa ibang disipulo nin arte, may siring na kapangyarihan. Kun kaya kinakaipuhan an pagmaan, an pagbalo-balo, an pagpurga sa sadiri kan parasurat tanganing orog niyang mahiling an saiyang sadiri, an kapwa, an kabilugan kan gabos. Ta kun dai, magigin siring siya sa kadaklan na pulitiko, na lamos na sa katungdan, na paslo, pakal na sa kapangyarihan, na an gabos na riparo sainda magiging kalaban na kan saindang pig-aapod na katotoohan.

















































































































































































































Copyright 2004-2010 Bicol Mail. All Rights Reserved.